مادي ومحسوس ، بعضي بعض ديگر را خنثى مى كنند واز كار مى اندازند ، در مواقع خاصي تحت تأثير علل معنوي نيز از كار مى افتند . كسى كه تنها علل مادي ومحسوس را مى بيند ، خيال مى كند سبب ، منحصر به همين چيزهاست ، نمى داند كه هزاران علل وأسباب ديگر نيز ممكن است به حكم قضاء وقدر الهى در كار باشند وآن گاه كه آن علل وأسباب پا به ميان گذاشتند ، أسباب وعلل مادي را خنثى وبي اثر مى كنند . در خود قرآن كريم اين مطلب به بيانى بليغ تر ورساتر از آنچه در زبان اخبار وأحاديث آمده ، بيان شده است . در جريان جنگ بدر مى فرمايد : ( وإذ يريكموهم إذ التقيتم في أعينكم قليلا ويقللكم في أعينهم ليقضى الله امرا كان مفعولا والى الله ترجع الأمور ) . ( 1 ) يعنى : ( ياد كن آن زمان را كه خداوند ، آنان ( خصم ) را هنگامى كه با آنها برخورديد ، در چشم شما اندك ، وشما را در چشم آنها اندك نماياند ، براي اينكه به انجام رساند چيزى را كه شدني بوده است ، همه كارها به خداوند باز گردانده مى شود ) . اين جريان يكى از موارد تقدم پيدا كردن علل معنوي بر علل مادي است . هنگامى كه قومي در اثر گام برداشتن در راه درستى وصلاح ، شايستگى ، تأييد ونصرت پيدا كنند ، وقومي ديگر بر عكس ، مستحق خذلان ونابودى گردند ، نظام متقن وأتم وأكمل جهان ، قوم أول را با همه كمبود وسائل وتجهيزات مادي ، تحت حمايت خود قرار مى دهد وقوم دوم را با همه وسائل وأسباب مادي ، به زوال ، محكوم مى كند . ونيز قرآن كريم مى فرمايد :

--> ( 1 ) - سوره انفال ، آية 47 .